صافى از سنگريزه و رمل چسبنده به زبان طلايى رنگ آنست . طبيعت آن : سرد در اول و خشك در دوم . افعال و خواص آن : قابض و مغرى و مقوى قلب و حابس نزف الدم و نفث الدم صدر و بطن و رحم و امعا و معده و بواسير و بول و به جهت قروح آنها و قروح و قلاع دهان و منع نزلات عظيمه منحدره به سوى سينه و ضيق النفس و سرفه و سل و حميات و ربو حادث از آنها و جهت حبس اسهال شرباً بسيار نافع به جهت شدت تجفيفى كه دارد و از اين جهت نيز رادع اورام است و به جهت و با و طاعون چون پيش از حدوث آن چند روز و يا در آن هنگام نيز با سركه و گلاب اگر تب نباشد و الا با آب و سركه بخورند و بر ورم آن طلا نمايند امان يابند از آن و با اقاقيا جهت كسر عظام طلاءً و ذرور آن جهت حبس نزف الدم كل اعضاى ظاهرى و تجفيف قروح رطبه مفيد . مضر طحال ، مصلح آن مصطكى و گلاب . مقدار شربت آن : از نيم درم تا دو درم . بدل آن : طين مغره و طين حجازيست . طين الاصفر به فتح اول و سكون صاد مهمله و فتح فا و راى مهمله و آن را طين‌الصنم نيز نامند . ماهيت آن : خاكى است زرد مايل به تيرگى كه از ميان دو كوه حوالى قسطنطنيه آورند و رهبانان سكنه آنجا بر آن صورتى نقش مىنمايند و گويند صورت بت است و بعضى گويند نقش ديگر است غير معلوم از قبيل طلسم و گويند چيزى است كه به هندى آن را پيورى نامند و اصلى ندارد زيرا كه پيورى چيزى است زرد سبك وزن مصنوع از بول بچه گاو تازه زاييده كه به آن برگ درخت انبه خام خورانيده طبخ نموده به عمل مىآورند و اكثر مستعمل نقاشان است و مشهور است . طبيعت آن : سرد و خشك . افعال و خواص آن : قابض و حابس و جهت نفث الدم اعضاى باطنى و قيام كبدى و قيام المده شرباً بهترين اطيان است و ذرور آن جهت نزف الدم ظاهر و تجفيف قروح نافع . طين الاقريطس به كسر همزه و سكون قاف و كسر راى مهمله و سكون ياى مثناة تحتانيه و كسر طا و سين مهملتين و آقرقرطون و قريطون نيز نامند . ماهيت آن : خاكى است خاكسترى رنگ با خشونت و به انگشت شكسته گردد و در قوّت شبيه به شب است و از آن بسيار ضعيف‌تر و فرق ميان هر دو به چشيدن معلوم مىگردد كه تجفيف اين به آن حد نيست و غالب بر آن اجزاى هواييه است . طبيعت آن : گرم و خشك . افعال و خواص آن : جالى بىلذع و جهت قروح چشم نافع و تعليق آن جهت حفظ جنين و منع از اسقاط مؤثر و گفته‌اند مسهل ولادت است و نقاشان جهت ثبات رنگ آن در نقاشى مستعمل دارند . طين الاندلسى به ضم همزه و سكون نون و ضم دال مهمله و ضم لام و كسر سين مهمله مشدده و ياى نسبت . ماهيت آن : خاك سياه كثيفى است . افعال و خواص آن : جهت تحليل اورام ضماداً و طلاءً نافع است . طين الجلود به ضم جيم و لام و سكون واو و دال مهمله . ماهيت آن : خاكى است سرخ تيره رنگ املس كه پوست حيوانات را به آن رنگ مىكنند سرخ مايل به زردى مىگردد و رنگ آن قيام و ثبات ندارد . طبيعت آن : گرم و خشك و با قوّت قابضه شديده و محلله . افعال و خواص آن : طلاى آن محلل اورام و با آب برگ بارتنگ جهت اسهال نافع و خوردن آن جايز نيست و ردى است . طين الحرّ به ضم حاى مهمله و راى مهمله مشده به فارسى خاك رست نامند . ماهيت آن : بعضى آن را شامل طين اندلسى و طين فارسى و بعضى خاكى كه از سيراف مىآورند دانسته‌اند و آن خاكى است رخو سبك خالص و بسيار سبز شبيه به ريحان و چون دود دهند آن را خوشبو و خوش طعام گردد و آن را مىخورند كسانى كه معتاد به گل خوردنند زيرا كه مضرت اين كمتر از اطيان ديگر است و بعضى گفته خاك خالص از آميزش ريگ و رمل و اشياى غريبه است و بعضى از انواع طين قيموليا و از اصناف طين الخراطين دانسته‌اند . طين الحكمت از مركبات است و دستور صنعت آن در مقدمه و در قرابادين مذكور شد . بر ظروف شيشه و چينى و غيره جهت رفع ضرر از آتش و صدمات مىمالند و ضماد آن جهت شكستگى اعضا و تقويت استخوان و عصب مؤثر است .